FAKTÖR ANALİZİ VE LOJİSTİK REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİNİN BİRLİKTE KULLANIMININ ÖNEMİ: POSTER SUNUMU

Arzu ÇALIŞGAN*, Yeşim Tunç*, Alev Bakır*, Mustafa Şükrü Şenocak*2

15. Ulusal Biyoistatistik Kongresi, 2013


Faktör analizi çok sayıda değişkenin sorgulandığı klinik çalışmalarda sonuca gerçekten etki eden değişkenlerin birbiriyle yüksek korelasyona sahip olanlarını birleştirerek faktörler oluşturur. Sayısı değişken sayısından daha az olan faktörler klinik çalışmanın analizinde kolaylıklar sağlar. Başka bir deyişle faktör analizi, birçok değişkenin birkaç başlık altında toplanması tekniğidir. Değişkenlerin faktörler üzerindeki ağırlıklarını hesaplayan bir yöntemdir.

Faktör analizi sonucu olarak tek faktörün çıktığı durumlarda soruların faktör üzerine ağırlıkları hakkında bir karar verilemez. Böyle durumlarda birlikte kullanılan Lojistik Regresyon’un önemi ortaya çıkmaktadır.

Faktör analizi ile lojistik regresyonun birlikte kullanımının önemini test etmek için 8 sorudan oluşan bir ölçek sanal olarak üretildi. Sorulara verilen puanlar (1-5) özel bir yazılım kullanılarak 2 soruya yüksek, diğer sorulara rassal olarak dağıtıldı. Sorulardan elde edilen skorlardan klinisyen tarafından kesim (cut-off) noktasına göre belirlenen belli bir olayın varlığı / yokluğunu belirten dikotom bir değişken üretildi. Bu değişken bağımlı değişken olarak alınarak soruların bağımlı değişken üzerine etkisi lojistik modelle incelendi. Ortaya çıkan anlamlı lojistik modelde kasıtlı olarak yüksek puan atanan değişkenlerin Odds Ratio değerleri diğer sorulara göre daha yüksek çıktı. İlginç olan bir sonuç bazı soruların bağımlı değişken üzerine etkisi modelde anlamsız olarak bulundu. Anlamsız çıkan değişkenleri göz ardı ederek faktör analizini uyguladığımızda açıklanan varyans oranının arttı.

Böylece faktör analizi tek başına uygulandığında tüm soruları analize dahil etmemiz gerektiği sonucuna ulaşmamıza rağmen, lojistik regresyonla beraber uygulandığında bazı soruları göz ardı edebileceğimiz sonucuna vardık. Bu yöntem gerçek bir klinik çalışmadan elde edilen veriler üzerinde de denenmiş ve benzer sonuçlar bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Faktör analizi, Ölçek, Lojistik regresyon analizi