AYRIM TESTLERİNİN BİRLİKTE KULLANIMI İLE ELDE EDİLEN YARGILARIN HASTALIK SIKLIĞI İLE İLİŞKİSİ

Özden Calay, Arzu Baygül, Ömer Uysal, Mustafa Şenocak

9. Ulusal Biyoistatistik Kongresi, 2006, Zonguldak


Özellikleri ve kullanım koşulları çerçevesinde “tarama” veya “tanı” testi olarak ayrılabilecek olan “ayrım” testleri, ilgilenilen konu ne olursa olsun, sonuçlarının “gerçek” durumu doğru yansıtabilmesi açısından güvenilir olmalıdırlar. Bunun sağlanabilmesi için testlerin duyarlılık ve özgüllük değerlerinin yani “özünlü geçerlilik ölçütlerinin” bilinmesi ve yeterli düzeyde olmaları ilk basamaktır. Klinik uygulamalardaki yeri ve karar güvenilirliği açılarından ise testlerin pozitif kestirim değeri (PKD) ve negatif kestirim değeri (NKD) gibi kestirimsel ölçütleri öne çıkar. Özünlü ölçütler etkilenmez olmasına karşın, kestirim ölçütleri konu edilen hastalığın sıklığından çok etkilenir ve testler yanlış ön kabullerle kullanıldığında hatalı kararlara-tanılamalara yol açabilir. Yaşamsal önem taşıyan PKD ve NKD özelliklerinin hastalık sıklığından etkilenmesi, hata olasılığını azaltmak için, aynı hastalığa yönelik farklı testlerin ortak kullanımını gündeme getirmiştir. Bu çerçevede testler “bağlayıcı” veya “koşullu” olarak birlikte kullanılmaktadır.

Çalışmamızda, klinik koşullarda rastlanabilecek özgüllük ve duyarlılıklara sahip ayrım testi çiflerinin, bağlayıcı ortak kullanımı ile elde edilebilecek PKD ve NKD değerleri, farklı hastalık sıklıkları için, benzetim çalışması ile saptandı. 2000 olguluk sanal toplumda %2-90 arasında değişen 6 farklı sıklık seçeneği için rastgele hastalıklı olgular oluşturuldu ve duyarlılık-özgüllük düzeyleri %80-%98 arasında değişmek üzere, klinik ortamda karşılaşılması en olağan 6 test çifti ile çalışılarak her durum için 1000’er benzetim gerçekleştiriildi, ortalamaların sonuç tabloları üretildi. Elde edilen değerleri yansıtan çizelgeler, uygulamada karşılaşılabilecek test çiftlerine de yakın olmamalrı ile farklı hastalık sıklıkları açısından hekimin, bağımlı kullanımda elde edeceği PKD ve NKD düzeylerini yansıtarak kolaylık sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Tarama testi, tanı testi, duyarlılık, özgüllük, kestirimsel ölçütler